Pengkritik hijab di Jepun, dan tudung yang pernah dipakai wanita dalam masyarakat mereka sendiri

Sembilan belas jam selepas disiarkan, satu hantaran ringkas di Threads telah dilihat 273,000 kali. "Dear Japan's Hijab Critics," tulisnya. "When your ancestors did it, it was Japanese culture. When a Muslim woman does it, suddenly it's a problem." (Wahai pengkritik hijab di Jepun, apabila nenek moyang kamu memakainya, itu budaya Jepun. Apabila wanita Muslim memakainya, tiba-tiba ia menjadi masalah.) Hantaran itu disertakan gambar okosozukin, sejenis tudung kepala wanita Jepun yang menutup kepala dan bahagian bawah muka sehingga hanya mata kelihatan.

Ruangan balasan segera berpecah, seperti yang dijangka. Sesetengah pengulas Jepun mengatakan perbandingan itu tidak masuk akal. Yang lain mengemukakan hujah yang lebih khusus. Hujah ini diulang cukup kerap dalam perbincangan tersebut sehingga wajar dijawab dengan serius. Okosozukin ialah pakaian musim sejuk, kata seorang pengulas. Ia tiada kaitan dengan agama dan ditanggalkan apabila berada di dalam rumah. Seorang lagi berhujah bahawa pemakaian tudung di dunia Arab juga bermula atas sebab yang sama, iaitu kerana panas dan pasir, bukannya agama.

Namun, rekod sejarah Jepun sendiri tidak menyokong gambaran semudah itu. Sepanjang sejarah Jepun, penutup kepala dan muka wanita bukan sekadar pakaian yang digunakan apabila cuaca menuntutnya. Dalam bentuknya yang paling jelas, amalan itu turut menjadi sebahagian daripada norma berpakaian yang berkait dengan kesopanan serta cara wanita daripada golongan tertentu dijangka tampil di khalayak ramai.

Okosozukin: memang pakaian musim sejuk

Okosozukin (おこそずきん) sendiri, pakaian yang dipaparkan dalam hantaran tular itu, ialah tudung berbentuk segi empat yang diikat di bawah dagu. Ia digunakan sejak era Kyōhō (1716–1736), menjadi popular di seluruh Jepun menjelang pertengahan abad ke-18 dan terus dipakai sehingga era Meiji. Ia digunakan terutamanya pada musim sejuk, sering diperbuat daripada sutera krep, dan sumber-sumber Jepun memang mengklasifikasikannya sebagai pakaian musim sejuk.

Ini contoh paling lemah dalam artikel ini, dan lebih baik diakui begitu daripada dipaksa untuk membuktikan sesuatu yang tidak dapat dibuktikannya. Bentuknya memang menyebabkan hanya mata kelihatan, tetapi itu sahaja tidak membuktikan bahawa menyembunyikan muka merupakan tujuan pemakaiannya. Keadaan itu mungkin sekadar kesan daripada reka bentuk tudung yang bertujuan memanaskan badan.

Okosozukin membuktikan bahawa wanita Jepun pernah menutup hampir seluruh muka mereka sebagai sebahagian daripada pakaian harian dalam keadaan tertentu. Namun, dengan sendirinya, ia bukan bukti bahawa wujud suatu peraturan kesopanan yang mewajibkan penyembunyian muka.

Ichimegasa dan mushi no tareginu: sebahagian daripada pakaian musafir

Berabad-abad sebelumnya, dari zaman Heian hingga zaman Kamakura, wanita yang bermusafir di tempat awam memakai ichimegasa (市女笠), sejenis topi anyaman bertepi lebar yang sering digandingkan dengan mushi no tareginu (虫の垂衣), iaitu kain nipis yang tergantung dari tepi topi hingga menutupi muka.

Ini bukan sekadar pakaian perlindungan cuaca yang dipakai secara spontan apabila hari berangin. Ia merupakan sebahagian daripada pakaian musafir yang dikenali sebagai tsubo-shōzoku, yang dipakai oleh wanita bangsawan dan golongan samurai atasan. Kain yang tergantung daripada topi itu merupakan salah satu ciri tetap dalam cara wanita daripada golongan tersebut berpakaian ketika berada di luar.

Kazuki: contoh paling jelas

Bukti paling kukuh ialah kazuki, atau uchikatsugi (被衣), iaitu jubah luar yang diselubungkan di atas kepala sehingga menutupi muka dan bahagian atas badan. Penggunaannya dapat dikesan sejak akhir zaman Heian dan menjadi lebih menonjol sepanjang zaman Muromachi dan Edo. Ia dipakai secara meluas di Kyoto dan Edo oleh wanita berstatus tinggi, dan kemudiannya turut digunakan oleh wanita daripada golongan bandar.

Sumber muzium yang menerangkan contoh-contoh kazuki yang masih wujud cukup jelas tentang salah satu tujuannya, iaitu memastikan muka wanita tidak dilihat orang ketika dia keluar ke tempat awam, selaras dengan etika yang diharapkan daripada wanita daripada keluarga terpandang. Perlindungan daripada matahari dan debu serta unsur fesyen turut disebut dalam rekod. Ertinya, menyembunyikan muka bukan satu-satunya fungsi pakaian ini.

Namun, antara keempat-empat contoh yang dibincangkan dalam artikel ini, kazuki ialah satu-satunya yang mempunyai dokumentasi jelas bahawa menyembunyikan muka wanita daripada pandangan umum merupakan salah satu sebab ia dipakai. Kesimpulan ini bukan dibuat kemudian berdasarkan rupa bentuknya semata-mata. Pada masa yang sama, ia juga berfungsi sebagai penanda taraf sosial dan menjadi sebahagian daripada aturan tentang bagaimana wanita terhormat sepatutnya tampil di luar rumah.

Jika dilihat merentasi zaman dan kelas sosial yang berbeza, penutup kepala dan muka wanita Jepun berada pada satu spektrum, daripada yang semata-mata praktikal hingga yang jelas berkait dengan etika, kesopanan dan taraf sosial. Pada hujung spektrum itu, khususnya dalam hal kazuki, melindungi muka wanita daripada pandangan umum bukan sekadar kesan sampingan daripada bentuk pakaian tersebut. Ia memang salah satu tujuannya.

Hijab bukan sesuatu yang perlu dipertikai orang luar

Tiada satu pun sejarah di atas diperlukan untuk mengesahkan hak wanita Muslim memakai hijab. Menutup rambut di hadapan lelaki yang bukan mahram ialah kewajipan agama yang diiktiraf merentasi mazhab-mazhab fiqah yang mapan. Ia berkait dengan amalan agamanya, bukan semata-mata fesyen atau adat.

Apa yang dilakukan oleh sejarah di atas ialah menyingkirkan alasan untuk menganggap amalan menutup kepala sebagai sesuatu yang sama sekali asing daripada kehidupan masyarakat bertamadun, seolah-olah ia sesuatu yang dengan sendirinya layak dipersendakan, dipertikaikan atau dituntut penjelasan daripada wanita yang memakainya.

Kita mudah memahami bahawa serban seorang lelaki Sikh atau tudung seorang biarawati membawa makna agama dan tidak sewajarnya diminta oleh majikan untuk ditanggalkan begitu sahaja. Hijab wanita Muslim wajar diberi penghormatan yang sama. Ia tidak sepatutnya dijadikan bahan perdebatan atau disertai tuntutan supaya seseorang wanita mempertahankan kepercayaannya di ruangan komen. Cukuplah ia diberi penghormatan biasa sebagaimana pakaian keagamaan lain.

Jepun terlupa sejarahnya sendiri

Masyarakat Jepun moden boleh menganggap penampilan wanita Muslim bertudung sebagai sesuatu yang asing. Namun, pelbagai bentuk penutup kepala dan muka wanita sebenarnya mempunyai tempat yang nyata dalam rekod sejarah Jepun sendiri. Maka, tanggapan hari ini bukanlah suatu piawaian Jepun yang tidak pernah berubah tentang rupa pakaian wanita yang dianggap biasa atau dapat diterima.

Apabila penutup yang dipakai wanita Jepun pada zaman dahulu diterima sebagai sebahagian daripada budaya, sedangkan penutup wanita Muslim ditolak semata-mata kerana dianggap asing, piawaian yang berbeza sedang digunakan terhadap dua perkara yang sekurang-kurangnya mempunyai persamaan dari segi bentuk luaran. Percanggahan itu menjadi lebih sukar untuk dijelaskan sebagai sekadar rasa tidak biasa apabila diambil kira prasangka terhadap Islam yang telah didokumentasikan di Jepun, termasuk pengalaman wanita Muslim di tempat kerja.

Jepun tidak perlu mengiktiraf hijab sebagai tradisi Jepun, dan artikel ini juga tidak mendakwa demikian. Yang perlu ditolak ialah anggapan bahawa wanita bertudung merupakan sesuatu yang sama sekali asing daripada sejarah Jepun. Ia bukan begitu. Sejarah Jepun sendiri pernah mengenal pelbagai bentuk penutup kepala dan muka wanita, dengan nama, fungsi dan sebabnya yang tersendiri.

Sumber. Threads — introvertmilo, "Dear Japan's Hijab Critics" · Old Photos of Japan — Okosozukin and Furoshiki · Kyoto Costume Museum (Iz2.or.jp) — pakaian musafir zaman Kamakura · The Metropolitan Museum of Art — kazuki/katsugi · Dar al-Ifta al-Misriyyah — ijmak fiqh tentang menutup kepala · kajian akademik tentang diskriminasi pekerja wanita Muslim di Jepun (EJournal Universiti Malaya)