Adakah khimar juga dipakai menutup muka?

Khimar ialah tudung kepala. Persoalannya, adakah terdapat catatan yang menunjukkan khimar turut digunakan untuk menutup muka?

Jawapannya, khimar tidak semestinya dipakai menutup muka. Namun terdapat beberapa catatan yang menunjukkan penggunaan sedemikian.

Catatan dalam syair

Dhū al-Rummah menyebut keputihan maḥjir menghiasi khimar seorang gadis, menggambarkan khimar dalam hubungan dengan bahagian muka.

Abū Ḥayyah al-Namīrī (180 H) menggambarkan seolah-olah ada khimar di atas mentari, tatkala khimar itu dililit pada dirinya. Dalam kesusasteraan Arab, mentari merujuk kepada muka. Khimar yang pertama bermaksud penutup, manakala yang kedua bermaksud tudung kepala. Maksud bait ini, apabila khimar wanita itu digambarkan melilit sehingga dikaitkan dengan penutupan muka, mukanya diumpamakan seperti matahari yang mempunyai penutup.

Kadi Abū ʿAlī al-Tanūkhī (384 H) pula dikatakan mengungkapkan bait tentang "perempuan jelita yang memakai khimar bersulam emas": "cahaya khimar dan cahaya wajahmu di bawahnya — pelik wajahmu bagaimana ia tidak terbakar?" Wajah digambarkan berada di bawah khimar itu.

Catatan dalam riwayat

Dalam riwayat Ibnu Abī Khaythamah (279 H), disebutkan seseorang masuk bertemu ʿĀʾishah RA yang memakai khimar hitam, dirʿ, dan ridāʾ, dan beliau melabuhkan (adnat) khimarnya ke atas muka.

Al-Nuwayrī (733 H), menceritakan pertemuan pertama Sultan Tughrulbak dengan Puteri al-Sayyidah Fāṭimah, anak khalifah al-Qāʾim bi-Amr Allāh yang dikahwininya, menyebutkan: "dan baginda tidak menyelak khimar daripada mukanya."

Catatan ahli bahasa dan ulama

Thaʿlab (291 H) menjelaskan bahawa wanita dikatakan telah sufūr apabila menanggalkan khimar daripada muka, sebagaimana lelaki menanggalkan serban.

Imam Ibnu Khuzaymah (311 H) menyatakan secara langsung: "kerana khimar ialah sesuatu yang digunakan oleh wanita untuk menutup muka."

Kadi ʿIyāḍ (544 H) mentakrifkan niqab sebagai "ikatan khimar pada hidung" — takrifan yang hanya masuk akal jika khimar boleh diturunkan hingga ke muka.

Imam al-Samīn al-Ḥalabī (756 H) menghuraikan dari sudut akar kata: daripada mādah kha-mim-ra terbit perkataan khimar "untuk benda yang digunakan untuk menutup sesuatu; kemudian, ia kerap digunakan untuk sesuatu yang digunakan oleh wanita untuk menutup muka."

Had kesimpulan

Mustahil untuk mengatakan khimar memang dipakai menutupi muka secara mutlak, kerana hadis dan athar menyebutkan khimar wajib dipakai semasa solat sementara menutup muka semasa solat tidak disyariatkan secara ijmak. Barangkali khimar dalam catatan-catatan tersebut digunakan dengan makna pakaian lain yang berkaitan, seperti jilbab atau penutup muka; boleh jadi juga khimar dipakai menutupi muka sebagai satu kebiasaan tetapi bukan kelaziman; atau mungkin berlaku perubahan budaya, sehingga cara khimar itu lazim digunakan turut berubah mengikut zaman.

Yang dapat disimpulkan ialah kewujudan catatan ini sekurang-kurangnya meragukan anggapan bahawa wanita Islam zaman salaf yang keluar memakai khimar sahaja pastinya tidak menutup muka.