Solat dengan menutup muka

Para ulama bersepakat bahawa menutup muka tidak disyariatkan dalam solat, iaitu perbuatan itu bukan sebahagian daripada tuntutan solat itu sendiri. Sebahagian ulama menghukumnya makruh, manakala sebahagian yang lain menganggapnya terlarang dalam keadaan tertentu.

Asas masalah ini ialah hadis riwayat Abū Dāwūd dan Ibnu Mājah bahawa Rasulullah SAW melarang sadl dalam solat dan perbuatan seseorang menutup mulutnya. Hadis ini diperselisihkan, dan perkataan al-rajul di dalamnya boleh difahami merujuk kepada lelaki sahaja.

Terdapat juga beberapa riwayat daripada tabiin yang menyatakan kebencian terhadap wanita solat dalam keadaan berniqab, antaranya daripada Jābir b. Zayd (93 H), Ibrāhīm al-Nakhaʿī (96 H), dan Ṭāwūs (106 H).

Bila keadaan berubah

Larangan yang dimaksudkan adalah dalam keadaan biasa. Ketika berada di tempat yang terdedah kepada pandangan ajnabi, sebahagian fuqaha membolehkan wanita solat dalam keadaan menutup muka.

Malah Khatib al-Sharbīnī dan al-Qalyūbī daripada mazhab Syafii, al-Ruḥaybānī daripada mazhab Hanbali, dan al-Ṣanʿānī menghukumnya wajib. Pandangan ini berasaskan pendapat mereka bahawa wajib menutup muka daripada ajnabi.

Nawawī al-Jāwī menyatakan bahawa solat wanita dengan memakai purdah dimakruhkan, melainkan ia berada di tempat yang terdapat ajnabi yang tidak terpelihara daripada memandangnya — maka dalam keadaan itu, tidak harus membuka niqab melainkan ia menutup mukanya dengan benda lain.

Sebaliknya, Ibnu Baṭṭāl mendakwa ijmak bahawa wanita boleh mendedahkan muka ketika solat dalam keadaan orang asing melihatnya, yang bererti menutup muka tidak disyariatkan secara mutlak ketika solat di sisi semua ulama. Namun sukar menemui ulama yang berpendapat begitu, maka dakwaan ijmak ini wajar diragui.

Kedudukan yang sama diambil oleh pihak berfatwa di Malaysia. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, dalam siri Al-Kafi li al-Fatawinya, memutuskan bahawa solat wanita berniqab makruh dalam keadaan biasa, dengan pengecualian yang sama: jika di tempat solat itu terdapat lelaki ajnabi yang tidak terpelihara pandangannya, menutup muka ketika itu menjadi tuntutan — sambil mencatatkan bahawa ruang solat wanita di Malaysia lazimnya terasing daripada ruang lelaki, maka kebimbangan itu jarang timbul.

Adakah solatnya sah?

Solat dengan memakai niqab pada asasnya sah, dan belum ditemukan ulama yang membatalkannya, termasuk dalam kalangan yang mengharamkannya.

Imam Mālik antara mutaqaddimīn yang berpendirian sedemikian. Ibnu Qāsim menukilkan bahawa apabila ditanya tentang wanita yang solat dalam keadaan berniqab, Imam Mālik menjawab bahawa solatnya tidak perlu diulangi.

Persoalan sujud

Timbul kemusykilan pada kesahihan sujud di atas niqab, kerana dahi dan hidung yang merupakan anggota sujud terhalang daripada menyentuh lantai. Ini juga yang menjadi asas larangan bagi sesetengah ulama.

Masalah ini kembali kepada perselisihan ulama tentang hukum sujud secara berlapik.

Mengikut Imam al-Shāfiʿī, wajib menyentuhkan sebahagian dahi pada lantai, dan sujud di atas kain tidak sah — kecuali kerana keuzuran seperti kepala dibalut disebabkan kecederaan. Berdasarkan nas ini, sujud di atas niqab yang menutup keseluruhan dahi tidak sah; tetapi jika niqab yang dipakai tidak menghalang sebahagian dahi daripada terkena lantai, hukumnya sah. Adapun hidung tidak menjadi masalah menurut pendapat ini, kerana tidak wajib menyentuhkannya ke lantai.

Di sisi jumhur ulama pula, perkara ini tidak menjadi masalah, kerana sujud di atas sesuatu yang bersambung dengan tubuh orang yang bersolat — seperti serban dan tangan sendiri — adalah sah menurut mereka, meskipun tidak digalakkan.

Persoalan yang sebenarnya ditanya

Keuzuran yang diakui oleh Imam al-Shāfiʿī ialah kecederaan. Persoalannya, adakah kehadiran lelaki ajnabi turut dianggap sejenis keuzuran yang sama — adakah niqab yang dipakai kerana bimbang dilihat lelaki cukup serupa dengan balutan pada dahi yang cedera sehingga turut mewarisi kelonggaran yang sama?

Jawapannya kembali semula kepada perselisihan asal tentang menutup muka daripada ajnabi. Persoalan sujud ini tidak terselesai secara berasingan daripadanya.

Kesenyapan al-Khaṭīb al-Sharbīnī dan ulama lain yang melarang wanita menanggalkan niqabnya walaupun di hadapan lelaki mungkin mencadangkan mereka menganggapnya keuzuran yang diiktiraf. Al-Bujayramī menolak kesimpulan itu: mengulas petikan yang sama, beliau menambah syarat bahawa dahi wanita itu tetap perlu terdedah semasa sujud.

Cadangan amali

Atas dasar iḥtiyāṭ dan keluar daripada khilaf, wanita disarankan membuka niqab sedikit di bahagian dahi jika perlu memakainya semasa solat.

Al-Lakhmī (478 H) daripada mazhab Maliki pula mencadangkan agar wanita tidak memakai niqab semasa solat sama sekali, sebaliknya menutup muka menggunakan tudung, sama seperti wanita yang berihram, jika bimbang dilihat lelaki.

Rujukan tempatan. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan — Al-Kafi #618: Hukum wanita solat memakai niqab (purdah)