Adakah niqab mesti berwarna hitam?
Tidak. Hitam merupakan adat yang meluas, bukan tuntutan. Riwayat yang sering dijadikan sandaran untuknya dipertikaikan dari sudut sanad, dan asas sebenar dalam masalah ini ialah ʿurf.
Ibnu Raslān dan ramai ahli ilmu pada kurun-kurun terakhir berpandangan wanita digalakkan memakai pakaian berwarna hitam, dan ia menjadi amalan di kebanyakan negara Arab khususnya dalam kalangan golongan beragama.
Asas pandangan ini ialah warna hitam merupakan warna paling gelap. Menurut pertimbangan ini, warna gelap dianggap paling tidak menarik perhatian, sekali gus bertepatan dengan konsep pakaian wanita dalam Islam iaitu mengurangkan fitnah pada pandangan lelaki.
Dua riwayat yang dikemukakan
Kenyataan bahawa pakaian hitam merupakan pakaian isteri-isteri Nabi SAW berpunca daripada dua riwayat.
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
Hendaklah mereka melabuhkan jilbab mereka ke atas diri mereka.
Riwayat Ummu Salamah RA menyebut bahawa apabila turun ayat jilbab, wanita Anṣār keluar seolah-olah ada gagak di atas kepala mereka kerana ketenangan, dan di atas tubuh mereka ada kisāʾ hitam.
Apabila ayat ini diturunkan — "yudnīna ʿalay-hinna min jalābībi-hinna" — wanita-wanita Anṣār keluar seolah-olah burung gagak berada di atas kepala mereka, kerana ketenangan mereka, dan mereka memakai selubung hitam.
Riwayat ʿĀʾishah RA pula menyebut bahawa apabila turun ayat khimar, lelaki Anṣār pulang membacakannya kepada isteri masing-masing, lalu setiap wanita merobek sebahagian mirṭ mereka dan berkelubung dengannya. Pada waktu pagi mereka keluar seolah-olah ada gagak di kepala mereka.
Mengapa pandangan ini kurang kuat
Pertama, alasan bahawa hitam paling tidak menarik perhatian tidak semestinya bermakna wanita disyariatkan memakai pakaian berwarna hitam.
Kedua, kedua-dua riwayat itu — dan riwayat-riwayat lain yang mengandungi matan seumpamanya — berpusat pada perawi yang sama, iaitu Ibnu Khuthaym. Walaupun ramai menilainya thiqah atau ṣadūq, beliau sebenarnya laysa bi-al-qawī.
Al-Nasāʾī (303 H) menyatakan Ibnu Khuthaym laysa bi-al-qawiyy dalam hadis, dan menukilkan penilaian ʿAlī b. al-Madīnī bahawa beliau munkar al-ḥadīth. Al-Ṭaḥāwī (321 H) menyifatkannya sebagai orang yang dicela periwayatannya serta dikaitkan dengan buruk hafalan dan kurang ketelitian. Beliau turut dinilai ḍaʿīf oleh al-Dāraquṭnī (385 H) dan laysa bi-al-qawī oleh Ibnu Rajab. Bahkan Ibnu Ḥibbān (354 H), yang menyenaraikannya dalam al-Thiqāt, turut menyatakan beliau kāna yukhṭiʾ.
Al-Zaylaʿī (762 H) merumuskan bahawa riwayat Ibnu Khuthaym secara bersendirian tidak diterima.
Sekiranya riwayat itu sahih sekalipun
Sekiranya riwayat itu sahih pun, yang berwarna hitam hanyalah kelubung, bukan semua pakaian termasuk baju dan sarung seperti yang menjadi amalan umum. Yang disebutkan ialah kisāʾ hitam dan "seolah-olah ada gagak di kepala mereka".
Bahkan itu pun tidak bermakna pemakaian penutup kepala berwarna hitam disyariatkan. Daripada zahir riwayat itu, wanita Anṣār melakukannya secara spontan kerana mahu segera mengamalkan perintah yang baru diturunkan. Selepas itu, tidak ditemukan hadis atau athar yang menunjukkan wanita Islam sengaja mengenakan hijab berwarna hitam sebagai amalan yang disyariatkan atau digalakkan.
Asas sebenar: ʿurf
Asas dalam masalah ini ialah ʿurf. Disebabkan perbezaan antara masyarakat, zaman, dan tempat, tiada garis panduan tepat boleh ditetapkan untuk menentukan warna pakaian yang dianggap menarik perhatian.
Adakalanya kain yang berwarna-warni dan bercorak penuh — seperti kain batik yang dipakai wanita Melayu sebagai kelubung dan kain sarung — pun tidak dilarang.
Namun jika sesuatu pakaian diyakini mempunyai unsur tabarruj, seperti niqab yang bercorak dan tudung yang berlapis-lapis, maka wanita ditegah daripada memakainya.
Sebab andaian ini berterusan
Warna hitam menjadi kebiasaan di Semenanjung Arab dan turut dibawa bersama kebangkitan semula amalan niqab pada zaman moden. Apa yang menjadi kebiasaan dan apa yang disyariatkan adalah dua persoalan berbeza; mencampuradukkan kedua-duanya menyempitkan amalan ini tanpa sebab yang wajar.