Apa yang dilakukan oleh wanita salaf
Beberapa riwayat menunjukkan pemakaian niqab telah wujud dalam kalangan wanita salaf yang solehah, termasuk Ḥafṣah bt. Sīrīn yang berniqab dengan jilbabnya walaupun sudah tua.
Selain hujah bahasa dan tafsiran, terdapat riwayat yang menunjukkan apa yang sebenarnya dilakukan oleh wanita generasi awal.
ʿAbīdah al-Salmānī mempamerkan cara memakai ayat jilbab
Dua riwayat dalam Tafsīr al-Ṭabarī, kedua-duanya dinilai sahih, menceritakan ʿAbīdah al-Salmānī menunjukkan cara jilbāb dipakai: menutup muka dan hidung, menutup mata kiri, membiarkan mata kanan kelihatan, dan melabuhkan kain hingga dekat dengan kening.
Satu perincian yang wajar dikekalkan, mudah tercicir dalam ringkasan: beliau menggunakan ridāʾ untuk menunjukkannya, bukan jilbāb sebenar.
Apa yang dibuktikan oleh riwayat ini dinilai dengan berhati-hati: ia mengukuhkan kemungkinan bahawa tafsiran ini berasal daripada hukum seorang Sahabat atau daripada ijtihād berdasarkan amalan Sahabat, bukan bermakna ia sabit sebagai datang terus daripada seorang Sahabat.
Ḥafṣah bt. Sīrīn
Dalam satu riwayat disebutkan: "Kami masuk menemui Ḥafṣah bt. Sīrīn dan beliau memakai jilbab begini dan berniqab dengannya."
Beliau memakai jilbab sebegini, menutup mukanya dengannya. Apabila diingatkan tentang keringanan bagi wanita tua dalam ayat al-Nūr 24:60, beliau meminta agar baki ayat itu dibacakan — bahawa mengekalkan kesopanan dan tidak menanggalkannya adalah lebih baik bagi mereka.
Ḥafṣah bt. Sīrīn termasuk dalam tabiin peringkat pertengahan yang sempat meriwayatkan daripada dua orang sahabat, Ummu ʿAṭiyyah dan Anas b. Mālik RA. Beliau kakak kepada Ibnu Sīrīn, tabiin yang masyhur, dan kedua-duanya disepakati thiqah oleh ulama.
Riwayat ini menunjukkan dua perkara berkaitan amalan yang direkodkan. Pertama, jilbab dipakai menutupi muka. Kedua, pemakaian niqab telah wujud dalam kalangan wanita salaf yang solehah.
Riwayat ʿĀṣim al-Aḥwal, dinilai sahih, turut merekodkan beliau berkelubung menutup muka dengan jilbāb-nya sehingga usia lanjut. Apabila diingatkan tentang kelonggaran yang diberikan kepada wanita tua dalam ayat 60 surah al-Nūr, beliau meminta dibacakan baki ayat itu — bahawa menahan diri lebih baik bagi mereka.
Intinya bukan bahawa beliau diwajibkan berbuat demikian. Intinya ialah beliau memilih jalan yang lebih ketat sedangkan jalan yang lebih mudah terbuka kepadanya.
Semasa ihram
Terdapat juga riwayat yang menunjukkan wanita salaf menutup muka semasa ihram, antaranya Fāṭimah bt. al-Mundhir.
Sanad riwayat ini wajar dihuraikan, kerana ia tidak diterima begitu sahaja. Versi yang menyambungkan riwayat ini kepada Asmāʾ bt. Abī Bakr dinilai sebagai maʿlūl — cacat. Ibrāhīm b. Ḥumayd dan ʿAlī b. Mushir merupakan perawi Kufah, dan riwayat Hishām b. ʿUrwah daripada lawatan ketiganya ke Iraq lebih lemah berbanding bahan awalnya: Ibnu Ḥajar mencatatkan beliau sebagai thiqah secara sepakat, tetapi ingatannya berubah pada usia tua.
Riwayat Mālik, yang diambil di Madinah, oleh itu lebih diutamakan, dan ia berhenti setakat Fāṭimah tanpa sampai kepada Asmāʾ.
Justeru, riwayat ini berdiri sebagai amalan seorang wanita generasi itu, bukan sesuatu yang sabit daripada seorang Sahabat.
Perlu dicatatkan bahawa pada sesetengah zaman, keadaan wanita beramai-ramai mendedahkan muka semasa ihram menyebabkan sebahagian masyarakat Islam ketika itu beranggapan amalan menutup muka tidak penting. Namun menutup muka tetap direkodkan sebagai amalan sebahagian wanita Islam yang solehah, seperti yang ditunjukkan oleh Fāṭimah bt. al-Mundhir dan Ḥafṣah bt. Sīrīn.
Tetapi bukan dengan niqab. Pakaian yang dibentuk khusus untuk muka, termasuk niqab dan burqa, diharamkan semasa ihram. Menutup muka ketika itu dilakukan dengan cara lain. Menyebut wanita salaf "berniqab semasa ihram" akan memberikan gambaran yang bertentangan dengan hukum sebenar dalam perkara ini.
Isteri Nabi SAW — pembezaan yang tidak boleh diratakan
Ini perkara yang paling mudah tercicir dalam ringkasan, jadi perlu dinyatakan dengan jelas.
Kewajipan menutup muka ke atas Ummahāt al-Muʾminīn (isteri-isteri Nabi SAW) adalah khusus untuk mereka. Kadi ʿIyāḍ menukilkan perkara ini tanpa sebarang perselisihan.
Tidak dihujahkan bahawa kewajipan ini terpakai secara automatik kepada semua wanita. Kesimpulan bagi wanita selain mereka sengaja dibuat lebih longgar: menutup muka sekurang-kurangnya merupakan amalan yang baik, dan sekurang-kurangnya digalakkan.
Hujah berbentuk "isteri-isteri Nabi menutup muka, maka semua wanita wajib berbuat demikian" tidak dikemukakan di sini, dan sebarang kesimpulan sedemikian akan mengelirukan pembezaan di atas.
Kedudukan riwayat-riwayat ini
Riwayat sebegini menunjukkan amalan, bukan hukum. Ia berfungsi sebagai qarīnah yang menyokong tafsiran, bukan sebagai dalil yang berdiri sendiri.