Niqab dalam mazhab Syafii

Tiada nas daripada Imam al-Shāfiʿī yang jelas mengatakan muka wajib ditutup atau sebaliknya, dan keadaan yang sama berlaku pada imam-imam mazhab yang lain.

Secara umum, dalam kalangan ulama mazhab Syafii terdapat dua pendapat. Pendapat pertama, wajib. Pendapat kedua, sunat — tetapi menurut pendapat ini pun, hukumnya menjadi wajib dalam keadaan tertentu.

Mengapa sukar menentukan pendapat muktamad

Tidak diketahui dengan tepat yang mana satu pendapat muktamad mazhab, kerana kedua-duanya diterima oleh ulama mazhab.

Imam al-Nawawī (676 H), yang menjadi rujukan untuk mengetahui pendapat muktamad dalam mazhab, boleh dikatakan mempunyai dua qawl dalam masalah ini. Beliau memberi fatwa dan menukilkan ijmak yang bertepatan dengan pendapat pertama, tetapi di tempat lain menukilkan kenyataan ulama yang menyokong pendapat kedua.

Percanggahan kenyataan ini disifatkan sebagai amat sukar didamaikan — penilaian yang tegas, tetapi tidak sampai ke tahap mustahil didamaikan. Dua ulama kemudian, Ibnu al-Mulaqqin dan Zakariyyā al-Anṣārī, cuba mendamaikannya, dan tarjīḥ al-Rāfiʿī turut menawarkan satu jalan yang mungkin. Kesimpulannya, pendirian muktamad mazhab tidak dapat dipastikan melalui al-Nawawī — ini menghilangkan jalan pintas biasa, walaupun percanggahan itu sendiri belum tentu mustahil diselesaikan.

Pendapat mutaqaddimin

Demi amanah ilmu, dicatatkan bahawa daripada pendapat yang dinukilkan daripada mereka, dapat difahami bahawa majoriti mutaqaddimīn Shāfiʿiyyah berpandangan muka asalnya tidak perlu ditutup secara mutlak. Kesimpulan ini berdasarkan pendapat mereka yang mengharuskan lelaki memandang muka wanita dalam keadaan "tidak zahir kebimbangan terhadap fitnah."

Namun kefahaman ini boleh diragui, kerana mungkin asal bagi melihat dan mendedahkan muka di sisi mereka ialah menimbulkan fitnah, dan "tidak zahir kebimbangan terhadap fitnah" merupakan pengecualian daripada kebiasaan. Al-Juwaynī sendiri menggunakan ibarat yarfaʿūna al-taḥrīm — jumhur mengangkat keharaman — dan ungkapan "mengangkat keharaman" menunjukkan hukum asalnya haram.

Sungguhpun begitu, terdapat mutaqaddimīn Shāfiʿiyyah yang menggunakan ibarat yang difahami menunjukkan hukum asal melihat wanita adalah harus, iaitu al-Qaffāl al-Kabīr (365 H).

Dakwaan ijmak Ibnu Ḥajar al-Haytamī

Ibnu Ḥajar al-Haytamī menukilkan ijmāʿ bahawa wanita boleh keluar dengan muka terdedah.

Ibnu Ḥajar tersilap. Beliau mengelirukan kenyataan Qāḍī ʿIyāḍ dengan kenyataan al-Juwaynī, dan tersilap membacanya. Tiada seorang pun daripada kedua-dua mereka menukilkan ijmak sedemikian; malah, tiada seorang pun ulama Islam yang pernah menyatakannya.

Ulama Nusantara

Tiga nama disebut secara khusus. Syeikh Muḥammad Arshad al-Banjārī (1227 H), dalam Sabīl al-Muhtadīn, karya yang paling dikenali di rantau Melayu. Syeikh Nawawī al-Jāwī (1316 H), yang muncul dua kali dalam tinjauan ini. Dan Syeikh Zayn al-Dīn al-Sumbāwī (1357 H), yang berpendapat seluruh tubuh wanita merdeka adalah aurat di luar solat, termasuk muka dan tapak tangan.

Ketiga-tiga mereka berpihak kepada pendapat wajib. Bagi pembaca Malaysia, inilah fakta yang paling terus relevan dalam bab ini.

Kesimpulan

Pandangan yang mewajibkan wanita menutup muka merupakan qawl yang sangat masyhur dalam kalangan fuqaha mazhab Syafii sejak kurun kelima.

Tambahan pula, yang berpendapat menutup muka tidak wajib pun, sebahagiannya jelas memakruhkan wanita mendedahkan muka; sebahagian yang lain tidak mengharuskan muka didedahkan secara mutlak; malah dalam situasi tertentu mereka juga berpendapat menutup muka menjadi wajib.

Sama ada menutup muka wajib atau sunat di sisi mazhab, yang pastinya tidak ditemukan seorang pun ulama mazhab yang mengingkari pensyariatannya.

Yang jujur dapat dikatakan hanyalah ini: bahawa pendapat wajib merupakan pendirian yang dilaporkan meluas dalam mazhab ini; bahawa pendapat sebaliknya turut dipegang oleh ulama mazhab sendiri; dan bahawa pendirian muktamad mazhab ini tidak dapat dipastikan. Apa-apa kenyataan yang lebih tegas daripada itu melampaui batas bab yang berhati-hati sedaya upaya untuk mengelakkan sebarang keterlaluan.

Menariknya, walaupun tiada nas Imam al-Shāfiʿī yang jelas dalam hal ini, terdapat kenyataan beliau dalam konteks tertentu yang menyokong amalan menutup muka. Beliau menyukai agar wanita yang terkenal dengan kecantikan bertawaf dan bersai pada waktu malam; dan sekiranya bertawaf pada waktu siang, hendaklah melabuhkan (sadalat) kainnya di muka atau bertawaf secara tertutup.