Ulama di luar mazhab empat

Selain mazhab empat, terdapat ulama lain yang pendapatnya perlu dinyatakan secara berasingan, sama ada kerana mazhab mereka sudah tidak diamalkan atau kerana ketokohan mereka.

Mazhab Zahiri dan Ibnu Ḥazm

Mazhab Ẓāhirī yang diasaskan oleh Dāwūd b. ʿAlī (270 H) sudah lama tidak wujud sebagai mazhab yang diamalkan. Tidak banyak karya lengkap mazhab ini yang sampai kepada kita; antara karya utama yang menjadi rujukan ialah al-Muḥallā oleh Ibnu Ḥazm.

Dalam kitab tersebut, Ibnu Ḥazm memilih pendapat bahawa menutup muka tidak wajib, berdasarkan pemahamannya terhadap ayat 31 surah al-Nūr.

Beliau membolehkan wanita mendedahkan muka walaupun cantik, kerana beliau berhujah dengan hadis al-Faḍl b. ʿAbbās RA, di mana al-Faḍl merenung seorang perempuan yang cantik tetapi Rasulullah SAW tidak menyuruh perempuan itu menutup muka.

Dua perkara perlu dicatatkan. Pertama, mengatakan menutup muka tidak wajib tidak bermakna ia tidak disyariatkan. Kedua, tidak dapat dipastikan sama ada pendapat ini pendapat peribadi Ibnu Ḥazm atau pendapat mazhab Ẓāhirī secara keseluruhan.

Isḥāq b. Rāhawayh

Isḥāq b. Rāhawayh, ulama hadis mutaqaddimīn yang terkemuka, mengulas kata-kata Imam Aḥmad tentang hamba perempuan dengan menyatakan bahawa yang terbaik ialah menutup muka untuk mengelak keburukan yang dikhuatiri, tetapi tidak sampai kepada tahap wajib.

Maksudnya, wanita merdeka yang cantik atau yang dibimbangi boleh mendatangkan fitnah dituntut supaya berniqab, tetapi tuntutan itu tidak sampai ke tahap wajib.

Abū Manṣūr al-Māturīdī

Imam Abū Manṣūr al-Māturīdī (333 H) menyatakan bahawa yang lebih elok dan afdal bagi wanita muda ialah menutup muka dan tangan daripada lelaki — bukan kerana perbuatan itu haram, tetapi kerana dibimbangi timbulnya syahwat.

Namun pendirian beliau sukar dimuktamadkan. Ketika menjelaskan larangan wanita menghentakkan kaki pada akhir ayat 31 surah al-Nūr, beliau menyatakan bahawa perbuatan wanita muda mendedahkan muka dan lelaki memandangnya dengan syahwat lebih patut dilarang. Ini seolah-olah menunjukkan beliau mewajibkan wanita muda menutup muka apabila dipandang dengan syahwat.

Dalam perbahasan ayat 60 surah al-Nūr pula, beliau menyimpulkan bahawa apabila wanita tua dibenarkan menanggalkan jilbab yang menutup muka, maka wanita muda wajib tidak menampakkan muka sekiranya kelihatan menarik.

Kesemua ini menimbulkan keraguan terhadap penisbahan pendapat "tidak wajib menutup muka secara mutlak" kepada beliau.

Ibnu Taymiyyah dan Ibnu al-Qayyim

Ibnu Taymiyyah (728 H) berpendapat bahawa yang rājiḥ dalam masalah aurat wanita ialah wajib menutup seluruh tubuh. Pada pandangan beliau, ayat dan riwayat yang menunjukkan keharusan mendedahkan muka dan tapak tangan telah dimansuhkan dengan ayat jilbab, dan muka termasuk dalam perhiasan batin yang dimaksudkan dalam ayat 31 surah al-Nūr.

Beliau membezakan dua keadaan dengan jelas: dalam solat, harus mendedahkan muka secara ijmak; tetapi di hadapan lelaki ajnabi, tidak boleh mendedahkan muka mengikut pendapat yang aṣaḥḥ.

Mewajibkan wanita menutup muka juga merupakan pendapat murid utama beliau, Ibnu al-Qayyim (751 H), sebagaimana difahami daripada kata-katanya ketika menjelaskan salah faham tentang perbezaan hukum memandang hamba perempuan dan wanita merdeka.

Al-Shaʿrānī, al-Maqbilī, al-Ṣanʿānī, al-Shawkānī

Empat lagi tokoh yang pendapatnya dicatatkan secara berasingan daripada mazhab masing-masing.

Syeikh ʿAbd al-Wahhāb al-Shaʿrānī (973 H), tokoh besar aliran sufi, mengingkari perbuatan perempuan muda mendedahkan muka kepada sesama pengikut tarekat atas alasan mereka dianggap seperti satu keluarga. Amaran keras beliau: jangan bermudah-mudahan dengan alasan sedemikian, kerana ia boleh menjadi pendahuluan kepada perzinaan.

Ṣāliḥ b. Mahdī al-Maqbilī (1108 H), ulama Yaman yang mendekati sunnah selepas asalnya berakidah Syiah, berijtihad sendiri memilih pendapat bahawa wanita perlu menutup seluruh tubuh kecuali maḥjir. Hujahnya: larangan menampakkan perhiasan meliputi apa sahaja yang menjadikan wanita kelihatan menarik, dan pengecualian hanya untuk keperluan umum seperti pekerjaan dan jual beli, bukan berdasarkan adat setempat.

Imam al-Ṣanʿānī (1182 H), penulis Subul al-Salām, berpendapat wanita boleh mendedahkan muka semasa solat hanya jika tiada lelaki yang melihat — bererti mukanya tetap aurat di sisi ajnabi. Beliau turut menegaskan wanita perlu menutup muka semasa ihram walaupun niqab dilarang: larangan itu khusus pada alat (niqab), bukan pada perbuatan menutup muka itu sendiri.

Al-Shawkānī menolak satu penisbahan palsu

Al-Mahdī Aḥmad b. Yaḥyā b. al-Murtaḍā, dalam al-Baḥr, menisbahkan kepada kesemua empat imam mazhab — Abū Ḥanīfah, Mālik, al-Shāfiʿī, dan Aḥmad — pendapat bahawa lelaki harus memandang muka wanita ajnabi.

Imam al-Shawkānī (1250 H), pengarang Nayl al-Awṭār, menolak penisbahan ini sebagai batil dan berhujah sebaliknya berdasarkan al-Quran dan sunnah — antaranya kata-kata ʿĀʾishah RA tentang wanita Muhajirin yang merobek kain mereka untuk berkelubung sebaik sahaja ayat berkenaan turun.

Ini penting diingat: penisbahan kepada empat imam mengenai persoalan ini dibuat dengan yakin pada kedua-dua arah, sedangkan nota berasingan di laman ini telah mencatatkan bahawa pendirian sebenar mereka tidak dapat dipastikan.